Në Panairin e Librit 2025, që çelet nesër më 12 nëntor në Pallatin e Kongreseve në Tiranë, një nga botimet më të shumëpritura është romani monumental “Bionde” (Blonde) i shkrimtares së njohur amerikane Joyce Carol Oates, përkthyer në shqip nga Erdi Ibro. Me 806 faqe dhe një çmim prej 2000 lekësh, kjo vepër e fuqishme është shumë më tepër se një biografi e Marilyn Monroe — është një zhytje poetike, e dhimbshme dhe tronditëse në shpirtin e një gruaje që bota e adhuronte, por askush nuk e njihte vërtet.
Ajo ishte ëndrra e çdo burri, por realiteti i askujt. Përpara se të bëhej Marilyn Monroe, ajo ishte Norma Jeane Baker – një vajzë e brishtë, me plagë të hershme, që kërkonte dashuri dhe siguri në një botë që e shihte vetëm si objekt dëshire. Në këtë roman epik, Oates rindërton me mjeshtëri jetën e saj, nga fëmijëria e errët në jetimoret e Los Anxhelosit deri te lavdia verbuese e Hollywood-it, duke i dhënë zë një figure që jetoi mes ëndrrës dhe ankthit, dashurisë dhe shfrytëzimit.
Me një gjuhë poetike dhe ndjeshmëri të jashtëzakonshme, “Bionde” shndërron mitin e Monroe-s në një histori thellësisht njerëzore, duke zbuluar çmimin e famës dhe boshllëkun pas buzëqeshjes së saj legjendare. Është një roman për identitetin, vetminë, dhe dëshirën e përjetshme për t’u dashur për atë që je, jo për atë që bota kërkon të jesh.
Çfarë thotë kritika:
- “Oates ka prekur thellësisht tragjedinë amerikane të Monroe-s, duke e sjellë atë si një figurë të ndërlikuar dhe të dhimbshme.” – The New Yorker
- “Një vepër stuhishme dhe magjepsëse që të trondit dhe të ngre lart njëkohësisht.” – Sunday Telegraph
- “Një portret brilant, ku Oates e kthen Marilyn-in nga ikonë seksuale në artiste dhe krijuese.” – New York Observer
- “Një roman i gjerë, gotik dhe filozofik që e shpërfaq famën si mallkim.” – The New York Times
Për autoren
Joyce Carol Oates është një nga zërat më të rëndësishëm të letërsisë bashkëkohore amerikane. Që prej debutimit të saj në vitin 1963, ajo ka botuar mbi 58 romane, si dhe dhjetëra vëllime me tregime, ese dhe poezi. Fituesja e National Book Award dhe disa herë finaliste për Çmimin Pulitzer, Oates është një autore që di të eksplorojë errësirën e shpirtit njerëzor me një ndjeshmëri të rrallë. Në shqip është botuar më parë romani “Përdhunimi: një histori dashurie” (Pegi, 2022).
Pse duhet lexuar
“Bionde” nuk është vetëm historia e një gruaje të bukur që u dogj nga drita e famës – është një pasqyrë e shoqërisë moderne, e obsesionit me imazhin dhe e mënyrës si gratë shpesh mbeten të burgosura nga mitet që vetë bota u ngre.
Një roman që e zhvesh Marilyn Monroe nga miti dhe e rikthen në Norma Jeane — njeriu pas ikonës.
Ky titull do të jetë pjesë e Panairit të Librit 2025, për të gjithë ata që duan të lexojnë një histori që të trondit dhe të mbetet gjatë në mendje.
