Së fundmi, vëmendja e publikut është përqendruar te një moment “funny” në Big Brother, ku Rogerti u bë viral për shkak të reagimit të tij të fortë ndaj breshkave. Ajo që për shumë njerëz mund të duket si një situatë e thjeshtë apo edhe argëtuese, në fakt nxori në pah një fenomen shumë më të thellë: ekzistencën e fobive dhe ndikimin real që ato kanë tek individët. Reagimi i tij, i mbushur me ankth dhe frikë të menjëhershme, është një shembull i qartë se si një fobi mund të shfaqet papritur dhe të vendosë një person në qendër të vëmendjes, duke hapur diskutime më të gjera mbi shëndetin mendor.
Por çfarë janë fobitë në të vërtetë?
Frika është një emocion i natyrshëm dhe i domosdoshëm për mbijetesën e njeriut, pasi na ndihmon të reagojmë ndaj rrezikut dhe të mbrohemi. Megjithatë, kur kjo ndjenjë bëhet e tepruar, e vazhdueshme dhe irracionale, ajo shndërrohet në një fobi. Fobitë përbëjnë një nga format më të zakonshme të çrregullimeve të ankthit dhe, sipas “American Psychiatric Association”, ato karakterizohen nga një reagim i menjëhershëm ankthi dhe nga shmangia e qëllimshme e situatave apo objekteve që shkaktojnë frikë.
Në jetën e përditshme, fobitë shfaqen në forma të ndryshme. Ato mund të jenë specifike, si frika nga lartësitë, kafshët, gjaku apo fluturimi, të cilat zakonisht zhvillohen që në moshë të hershme. Një formë tjetër është fobia sociale, e njohur si ankthi social, ku individi ka frikë nga gjykimi i të tjerëve dhe shmang situatat publike apo ndërveprimet sociale. Gjithashtu, ekziston edhe agorafobia, që lidhet me frikën nga vendet ose situatat ku personi ndjen se nuk mund të largohet lehtësisht ose të marrë ndihmë në rast nevoje, si turmat apo transporti publik. Sipas National Institute of Mental Health, këto janë format kryesore të fobive dhe prekin një përqindje të konsiderueshme të popullsisë.
Shkaqet e fobive janë komplekse dhe zakonisht burojnë nga një kombinim faktorësh. Përvojat traumatike janë një ndër shkaqet kryesore, pasi një ngjarje e frikshme mund të krijojë një lidhje të fortë emocionale që vazhdon edhe më vonë. Faktorët biologjikë dhe gjenetikë luajnë gjithashtu rol, duke bërë që disa individë të jenë më të predispozuar ndaj ankthit. Përveç kësaj, mjedisi social dhe edukimi ndikojnë në zhvillimin e fobive, pasi frika mund të mësohet duke vëzhguar reagimet e të tjerëve. Sipas World Health Organization, shëndeti mendor është rezultat i ndërveprimit midis faktorëve biologjikë, psikologjikë dhe socialë.
Një nga karakteristikat më të forta të fobive është mënyra se si ato ndikojnë në trup. Edhe kur rreziku nuk është real, organizmi reagon sikur të ishte në një situatë kërcënuese, duke shkaktuar rrahje të shpejta të zemrës, djersitje, vështirësi në frymëmarrje dhe ndonjëherë marramendje apo panik. Sipas National Health Service, këto simptoma janë pjesë e reagimit natyror të trupit ndaj stresit, por në rastin e fobive ato aktivizohen në mënyrë të tepruar.
Ndikimi i fobive në jetën e përditshme mund të jetë i thellë, duke çuar në shmangie të situatave, izolim social dhe vështirësi në punë apo studime. Megjithatë, fobitë janë ndër çrregullimet më të trajtueshme. Terapia njohëse-bihejviorale ndihmon individin të ndryshojë mënyrën e të menduarit dhe reagimit ndaj frikës, ndërsa terapia e ekspozimit e ndihmon atë të përballet gradualisht me burimin e saj. Sipas American Psychological Association, këto metoda kanë treguar efektivitet të lartë në trajtimin e fobive. Në disa raste përdoren edhe medikamente apo teknika relaksimi për të menaxhuar simptomat.
