Çfarë nuk dini e duhet të dini për ‘Ditën e Verës’ dhe traditën Elbasanlije

Tradita e famshme e Ditës së Verës nuk është festë vetëm për banorët e gjithë krahinës së Elbasanit, por edhe e shumë qyteteve të tjera shqiptare si Tiranës, Dibrës, Përmetit etj. Kësisoj, sipas kujtimeve dhe dorëshkrimeve të historianëve, etnografëve dhe antropologëve, Elbasani, duke qënë një nga qëndrat kryesore të zejeve dhe esnafëve të Shqipërisë, e festonte këtë festë që në 1 mars, e cila allaturka shënonte si hyrja e kryemotit. Në shumë katunde të Elbasanit, Dita e Verës festohej me gjueti, ku djem e burra “mbërthenin” armët dhe gjuanin shpendë e kafshë pylli. Për këtë ditë banorët e Elbasanit shpenzonin shumë para dhe gatuanin, gjeldeti, revani, arra, palëfike dhe ballakume. Në çdo familje, myslymane apo e krishterë, të pasur apo të varfër, përcaktoheshin pjesët e gatimeve apo të mirave që liheshin për shtëpi dhe pjesa ose “isja” që ndahej për mikun, të afërmit apo komshiun. Dhe më pas jepej urimi “Për shumë vite”.
Ballakumja, si simbol i Ditës së Verës gatuhej me majën e miellit të misrit, gjalpë të vjetër (jo gjalpin e ri sepse ai përmbante ujë/hirrë), sheqer, vezë dhe finjë. Gjalpi me sheqerin punoheshin në një enë bakri të kallaisur derisa sheqeri bëhej krem. Elbasanllinjtë kanë dhe shprehjen “Ballakumja asht e shkrifme se o ba te shalët e grave!” Kjo sepse gratë për ta tundur mirë gjalpin me sheqer, e vendosnin enën e bakrit midis shalëve dhe e ngrohnin enën me temperaturën e trupit!

View this post on Instagram

A post shared by Luga e Argjendtë (@lugaeargjendte)

Në krahinën e Elbasanit, Dita e Verës festohej duke luajtur dhe vallëzuar dhe jo brenda shtëpive, por familjet organizoheshin në piknike. Ishte një ditë ku njerëzimi i gëzohej ndyshimit të stinëve. Pasi hahej dreka ku nuk mungonin gatimet me Tavë Kosi, Pula Deti me Pilaf, Fërgesa me Mëlçi Qengji apo Dashi etj, festa përfundonte sapo perëndonte dielli. Njerëzit uleshin poshtë rrepave apo drurëve të ullinjve dhe drekonin ushqimet dhe mezet e sjella në kaçile dhe shporta dhe këndonin këngët qytetare elbasanllije. Shumë familje “zbraznin” dhe pushkë. Kur bëheshin disa familje sëbashku, ato prenotonin edhe orkestra pikërisht për të “ba qejf”. Njerëzit ktheheshin tufa tufa nëpër shtëpitë e tyre. Përveç Ballakumes me famë, elbasanllijtë gatuajnë dhe Revaninë, të cilën po ashtu e përgatisin me majën e miellit të misrit, vezë, gjalpë e sheqer dhe finjë. Vetëm teknika është ndryshe.

Burimi: Luga e Argjendtë